چرا تشخیص اجسام شفاف با سنسورهای نوری دشوار است؟

سنسور تشخیص اجسام شفاف

تشخیص اجسام شفاف یکی از چالشهای مهم در استفاده از سنسورهای نوری در خطوط تولید و سیستمهای اتوماسیون صنعتی است. موادی مانند شیشه، فیلمهای پلاستیکی شفاف، بطریهای شفاف، طلق، ورقهای نازک پلاستیکی و بعضی انواع چسب و لیبل شفاف ممکن است برای یک سنسور نوری معمولی بهسادگی قابل تشخیص نباشند.
دلیل اصلی این مسئله به نحوه برخورد نور با سطح این اجسام برمیگردد. سنسورهای نوری برای تشخیص یک جسم، در واقع به دنبال تغییر مشخصی در میزان نور دریافتشده توسط گیرنده هستند. هرچه این تغییر بیشتر و پایدارتر باشد، تشخیص جسم آسانتر خواهد بود. اما در اجسام شفاف، این تغییر میتواند بسیار کوچک، ناپایدار یا وابسته به شرایط محیطی باشد.
چرا جسم شفاف برای سنسور نوری دشوار است؟
وقتی نور سنسور به یک جسم مات برخورد میکند، بخش قابل توجهی از نور توسط سطح جسم بازتاب یا پراکنده میشود. بنابراین گیرنده سنسور میتواند تغییر محسوسی در شدت نور دریافتشده مشاهده کند.
اما در یک جسم شفاف، رفتار نور متفاوت است.
بخشی از نور از سطح جسم عبور میکند و وارد خود ماده میشود و در نهایت از سمت دیگر خارج میشود. بخش دیگری نیز ممکن است از سطح جسم بازتاب شود. بنابراین برخلاف یک جسم مات، تمام نور به سمت گیرنده بازنمیگردد و مقدار تغییر نور میتواند بسیار کمتر باشد.
به بیان ساده، سنسور برای تشخیص درست باید تغییر نسبتاً کوچکی را از میان مقدار زیادی نور محیط تشخیص دهد.
۱. عبور نور از جسم
مهمترین عامل، عبور بخش قابل توجهی از نور از ماده است.
برای مثال، اگر سنسور یک قطعه فلزی را تشخیص دهد، جسم تقریباً تمام ناحیه بین سنسور و پسزمینه را تحت تأثیر قرار میدهد و رفتار نور بهوضوح تغییر میکند. اما یک ورق شفاف ممکن است فقط بخش کوچکی از نور را تغییر دهد.
در نتیجه، اختلاف بین وضعیت «جسم وجود ندارد» و «جسم وجود دارد» برای گیرنده کمتر خواهد بود.
۲. بازتاب کم و وابسته به زاویه
شفاف بودن به این معنی نیست که جسم هیچ نوری را بازتاب نمیکند. سطح شیشه و پلاستیک شفاف نیز مقداری از نور را بازتاب میدهد.
اما شدت این بازتاب و جهت آن به عوامل مختلفی مانند زاویه تابش، زاویه سطح، انحنای جسم و جنس ماده وابسته است.
به همین دلیل، تغییر جزئی در موقعیت جسم یا سنسور میتواند میزان نور برگشتی را تغییر دهد.
این موضوع در اجسام منحنی مانند بطریهای شفاف، بلورها، سنگ های شفاف، گونی های شیشه ای، اجسام شفاف با شکل نامتقارن، اجسام شفاف با ایستایی پایین یا نرم مانند نایلون فریزر و ... اهمیت بیشتری پیدا میکند؛ زیرا سطح منحنی میتواند نور را به جهتی هدایت کند که الزاماً با موقعیت گیرنده سنسور همراستا نیست.
۳. انعکاسهای ناخواسته از پسزمینه
یکی از مشکلات مهم در تشخیص اجسام شفاف این است که سنسور ممکن است بخشی از نور بازتابشده از پسزمینه را دریافت کند.
فرض کنید یک قطعه شیشه شفاف در مقابل یک سطح سفید یا براق قرار گرفته است. ممکن است نور سنسور از شیشه عبور کرده و از پسزمینه بازتاب شود. در این حالت، گیرنده هنوز مقدار قابل توجهی نور دریافت میکند و ممکن است سنسور تصور کند که جسمی در مسیر وجود ندارد.
در واقع سنسور با یک مشکل اساسی مواجه است:
نور عبوری از جسم و نور بازتابشده از پسزمینه میتوانند همزمان به گیرنده برسند. برای درک بهتر تاثیر پس زمینه در عملکرد سنسور در دستگاه ها کلیک کنید.
۴. ایجاد انعکاسهای ناخواسته از خود جسم
در مقابل، گاهی سطح جسم شفاف میتواند بازتابی ایجاد کند که باعث فعال شدن سنسور شود، حتی اگر شرایط تشخیص برای آن نقطه ایدهآل نباشد.
به همین دلیل ممکن است یک جسم شفاف در یک موقعیت بهخوبی تشخیص داده شود، اما با تغییر جزئی زاویه یا ارتفاع آن، عملکرد سنسور تغییر کند.
این موضوع بهخصوص در سرعتهای بالا اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا حتی یک خطای کوچک در تشخیص میتواند باعث رد شدن محصول سالم، شمارش اشتباه یا اختلال در فرآیند تولید شود.
مثال:
گونی های شیشه ای از جنس الیاف شفاف هستند با تار و پود نخ و نایلون بنابراین جزو چالش برانگیزترین اجسام برای تشخیص ایستا در صنعت محسوب میشوند. تکان خوردن و تغییر زاویه گونی عبوری در خط تولید هم این مشکل را دوچندان میکند زیرا با تغییر زوایه قسمتی از گونی که روبروی سنسور قرار گرفته نور ارسالی به جهات مختلف پخش شده و جمع کردن این نور و دریافت آن برای یک سنسور نوری عادی یا حتی یک سنسور لیزری حساس بسیار دشوار است. در اینجا مشکل و مسئله بستن یک سنسور حساس تر نیست بلکه یافتن سنسور با حساسیت مناسب (نه زیاد و نه کم) است.
۵. ضخامت و جنس جسم
تمام اجسام شفاف رفتار نوری یکسانی ندارند.
شیشه ضخیم، فیلم پلاستیکی بسیار نازک، بطری PET، طلق شفاف و چسب شفاف هرکدام میتوانند میزان متفاوتی از نور را عبور دهند، بازتاب کنند یا پراکنده کنند.
حتی در یک نوع ماده نیز تغییر ضخامت، رنگ، پوشش سطحی و میزان شفافیت میتواند روی عملکرد سنسور تأثیر بگذارد.
بنابراین نمیتوان صرفاً بر اساس عنوان «شفاف بودن جسم» درباره امکان تشخیص آن تصمیم گرفت.
در یک سنسور نوری، مهم این نیست که فقط «نور ارسال شود». سنسور باید بتواند تغییر قابل اتکایی در نور دریافتشده ایجاد کند.
اگر اختلاف بین حالت وجود و عدم وجود جسم کم باشد، نسبت سیگنال به نویز کاهش پیدا میکند و احتمال تشخیص اشتباه افزایش مییابد.

به همین دلیل، هنگام انتخاب سنسور برای اجسام شفاف، صرفاً نگاه کردن به برد تشخیص یا قدرت منبع نور کافی نیست. نوع سیستم اپتیکی، نحوه پردازش سیگنال و حساسیت گیرنده نیز اهمیت زیادی دارد.
برای تشخیص اجسام شفاف چه نوع سنسوری مناسبتر است؟
انتخاب سنسور باید بر اساس شکل و شرایط واقعی کاربرد انجام شود، اما بهطور کلی برای اجسام شفاف بهتر است از سنسورهایی استفاده شود که برای این نوع تشخیص طراحی یا بهینه شدهاند.
۱. سنسورهای مخصوص تشخیص اجسام شفاف
در بسیاری از کاربردهای صنعتی، استفاده از Transparent Object Detection Sensor یا سنسورهای نوری با قابلیت تشخیص اجسام شفاف، انتخاب مناسبتری نسبت به سنسورهای عمومی است.
این سنسورها معمولاً به گونهای طراحی شدهاند که تغییرات کوچک در شدت نور را با دقت بیشتری تشخیص دهند و اثر تغییرات پسزمینه و شرایط نوری محیط را کاهش دهند.
این گروه میتواند برای کاربردهایی مانند تشخیص:
⦁ بطری و ظروف شفاف
⦁ شیشه
⦁ فیلمهای پلاستیکی
⦁ ورقهای شفاف
⦁ چسب و لیبل شفاف
⦁ قطعات پلاستیکی نیمهشفاف
مناسبتر باشد.
هنگام انتخاب سنسور برای جسم شفاف به چه نکاتی توجه کنیم؟
انتخاب سنسور مناسب فقط به «شفاف یا مات بودن» جسم محدود نمیشود.
موارد زیر باید در زمان انتخاب بررسی شوند:
نوع و میزان شفافیت جسم: شیشه، PET، فیلم پلاستیکی و چسب شفاف رفتار یکسانی ندارند.
شکل سطح: سطح صاف، منحنی، براق یا دارای انحنا میتواند روی مسیر بازتاب نور اثر زیادی بگذارد.
ضخامت یا نازکی جسم: اجسام بسیار نازک معمولاً چالش بیشتری برای سنسور ایجاد میکنند.
فاصله تشخیص: با افزایش فاصله، شرایط دریافت نور و اثر محیط تغییر میکند.
رنگ: اینکه اجسام عبوری چه رنگی دارند و اینکه آیا تغییر در رنگ جسم عبوری بر عملکرد سنسور تاثیر میگذارد یا نه.
جنس پسزمینه: پسزمینه بسیار بازتابنده میتواند تشخیص بعضی اجسام شفاف را دشوارتر کند.
سرعت حرکت جسم: در خطوط تولید پرسرعت، سنسور باید علاوه بر دقت، پاسخگویی سریع(response time) و پایدار داشته باشد.
نور محیط: نور شدید یا تغییرات نور محیط میتواند روی سیگنال دریافتی اثر بگذارد، بنابراین مقاومت مناسب در برابر نور محیط اهمیت دارد.
روش تنظیم حساسیت: در بعضی کاربردها امکان تنظیم دقیق آستانه تشخیص میتواند نقش مهمی در رسیدن به عملکرد پایدار داشته باشد. این کار معمولا از بدست آوردن نقطه بهینه فاصله و ولوم تنظیم حساسیت بدست می آید.
یک نکته مهم در انتخاب سنسور
در کاربردهای حساس، نباید فقط به کاتالوگ اکتفا کرد.
بهترین روش این است که نمونه واقعی محصول در شرایط واقعی خط تولید با سنسور تست شود.
علت این موضوع ساده است: دو محصول که هر دو «شفاف» هستند ممکن است از نظر ضخامت، جنس، انحنا، بازتاب سطح و پسزمینه کاملاً متفاوت باشند.
بنابراین یک سنسور ممکن است روی بطری شفاف عملکرد بسیار خوبی داشته باشد، اما همان سنسور روی فیلم پلاستیکی بسیار نازک یا یک لیبل شفاف یا یک نوع بلور شفاف عملکرد متفاوتی نشان دهد.
جمعبندی
مشکل اصلی تشخیص اجسام شفاف این نیست که سنسور «نور جسم را نمیبیند». مشکل اصلی این است که تغییر نوری ایجادشده توسط جسم ممکن است بسیار کم باشد و در بعضی شرایط تحت تأثیر نور عبوری، بازتاب سطح، پسزمینه و زاویه قرار گیرد.

به همین دلیل، برای تشخیص شیشه، فیلم، چسب و سایر اجسام شفاف، بهتر است به جای انتخاب یک سنسور نوری عمومی، از سنسورهایی استفاده شود که مشخصاً برای تشخیص اجسام شفاف طراحی یا بهینه شدهاند.
در نهایت، انتخاب صحیح سنسور باید بر اساس مشخصات واقعی جسم، فاصله نصب، سرعت خط، وضعیت پسزمینه و شرایط محیطی انجام شود. در کاربردهای صنعتی، یک تست عملی با نمونه واقعی در خط محصول معمولاً مطمئنترین راه برای انتخاب مدل مناسب است.
جهت مشاوره و انتخاب سنسور مناسب تماس بگیرید یا در واتس اپ پیام دهید.
شماره تماس: 09120874289
با تشکر.
گروه اتوماسیون 💎اُپال














